سال نو را به همه اساتید 

دانشجویان 

و دوستان  

گرامی 

تبریک می گویم 

برای همه شما  

سال خوب 

سرشار از خوشی 

و با نشاط 

آرزو می کنم

دانشجویان عزیز  

با سلام و احترام

برای خلاصه کردن کتاب های مختلف برای کلیه درسها، لازم است که از شیوه ذیل استفاده شود. خواهشمند است در این زمینه توجه شود که این اقدام با دقت صورت گیرد.

موفق باشید

حسن بشیر

شیوه خلاصه کردن کتاب

برخی از دانشجویان مایلند که شیوه صحیح خلاصه کردن کتاب را بیاموزند، برخی نیز بدون توجه به اینکه هدف از خلاصه کردن کتاب چیست، از برخی صفحات کتاب مطالبی را انتخاب می کنند و بدون هیچگونه ترتیبی در کنار همدیگر می گذارند و نام آن را خلاصه کتاب می خوانند. بدتر از آن حتی معلوم نیست که این «شبه خلاصه» از کدام کتاب است. یعنی منبع کامل کتاب را نیز نمی نویسند. بهر حال در این مرحله از تحصیل دانشجویان عزیز، قطعا این گونه موارد قابل قبول نبوده و باید این کار با هدفی که مد نظر است به شکل مناسب و علمی تهیه شود.

بدیهی است که این شیوه خلاصه برداری تنها برای این درس تهیه نشده و می تواند به عنوان شیوه مناسب برای خلاصه کردن کتاب ها، بطور کلی مورد استفاده قرار گیرد. در اینجا باید اذعان کرد که خلاصه برداری از یک کتاب یک «هنر» است که نمی تواند تنها از طریق آموزش به دست آید. اصولا علاوه بر آموزش، علاقمندی و مهمتر از همه «توانمندی» خلاصه کننده نقش اساسی در خلاصه کردن دارد. علیرغم این مساله می توان گفت که با آموزش مداوم و تلاش برای تهیه خلاصه های مناسب از کتاب های مختلف، به این «هنر» دست یافت و آن را به دیگران آموزش داد.

هدف از خلاصه کردن کتاب

چند هدف در این زمینه وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از:

1-       آشنا شدن دانشجو (یا فرد خلاصه کننده) با کتاب به شکل دقیق

2-       تقویت قدرت گزینش مطالب مهم و اساسی از کتاب

3-       توانمند شدن در شیوه مطالعه "سریع خوانی" و حذف مطالب زاید و کشف مطالب غیر زاید و اساسی

4-       آشنا شدن با شیوه برداشت و نگارش نقل قول مستقیم و غیر مستقیم

5-       آشنا شدن با منبع گذاری درون متن و پایان متن

6-       بهره برداری تهیه کننده خلاصه و دیگران از خلاصه مزبور به شکل مناسب

7-       نهایتا تفکیک اندیشه ها، نظریات و روش های مربوط به نویسنده کتاب با سایر افراد دیگر که نویسند از آنان مطالبی را نقل کرده است.

بنابراین بدون تحقق اهداف فوق الذکر، خلاصه صورت گرفته، دقیق و علمی نبوده و تنها می تواند به عنوان برداشت هایی از یک کتاب به حساب آید.

شیوه خلاصه کردن کتاب

شامل مراحل ذیل است که معمولا باید به ترتیب آنها توج شود.

1-       اعلام منبع کامل کتاب:  که باید از همان آغاز به شرح ذیل درج شود:

برای کتاب های تالیفی: نام خانوادگی مولف، نام کوچک مولف، سال انتشار در پرانتز، نام کامل کتاب، محل نشر، نام ناشر، تعداد صفحات کتاب.

مثال: سجودی، فرزان (1383) نشانه شناسی کاربردی، تهران: نشر قصه. تعداد صفحات: 240.

برای کتاب های ترجمه ای: نام خانوادگی مولف، نام کوچک مولف، سال انتشار در پرانتز، نام کامل کتاب، نام مترجم، محل نشر، نام ناشر، تعداد صفحات کتاب.

مثال: استوری، جان (1385) مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه، ترجمه: حسین پاینده، تهران: نشرآگه، تعداد صفحات: 367.

2-       معرفی کلی کتاب: در اینجا باید حداکثر/ حتی الامکان، یک صفحه نسبت به معرفی کلی کتاب که شامل موارد ذیل است اقدام شود:

2-1- موضوع کلی مورد بحث کتاب

2-2- اهمیت کتاب در مقایسه با کتاب های مشابه

2-3- تعداد تقسیمات کتاب که شامل بخش ها و فصول کتاب. در اینجا باید عناوین بخش ها و فصول کاملا آورده شوند. اگر کتاب از مقالات مختلفی تشکیل شده است، باید ضمن آوردن عناوین فصول، نام نویسندگان آنها نیز ذکر شوند.

3-       تلخیص هر فصل به شکل جداگانه. با ذکر عنوان فصل. توجه شود که بدون درج خلاصه هر فصل معلوم نخواهد شد که موضوع بحث در هر فصل چیست.

4-       برای ورود در هر فصل بطور خیلی خلاصه موضوع فصل گفته شده و سپس به شکل قابل فهم خلاصه برداریها صورت گیرند. مهمترین نکته در اینجا این است که موارد خلاصه شده با همدیگر ارتباط منطقی داشته باشند. در غیر اینصورت معلوم نیست که هر بخش با بخش قبلی چه رابطه ای دارد.

5-       مشخص کردن نقل قول های مستقیم و غیر مستقیم در خلاصه کردن. متاسفانه بیشتر دانشجویان به این نکته توجه ندارند که بهر حال باید مشخص شود که خلاصه کردن چقدر مستند است. مستند کردن خلاصه یکی از مهمترین کارهای خلاصه برداری است.

6-       مستند کردن نقل قول های مستقیم و غیر مستقیم به شکل ذیل:

نقل قول مستقیم: مطلب نقل قول شده باید میان دو گیومه قرار گرفته و سپس منبع آن که شامل: نام خانوادگی مولف، سال انتشار، شماره صفحه است در پایان آن و درون متن آورده شود. به شرح ذیل:

مثال: "نشانه ی زبانی رابطه ی بین یک چیز و یک نام نیست، بلکه رابطه ای است بین یک مفهوم و یک الگوی صوتی." (سجودی، 1383، ص 23)

نقل قول غیرمستقیم: چون اصولا خلاصه کردن بطور اساسی برداشت های غیر مستقیم است لذا معمولا باید در هر پاراگراف فقط صفحه یا صفحات مورد خلاصه در پایان پاراگراف و در میان پرانتز آورده شوند تا مراجعه به آن صفحات امکان پذیر باشد.

7-       اگر نقل قولی در کتاب از شخص دیگری غیر از نویسنده اصلی کتاب باشد و لازم است که در خلاصه گنجانده شود باید دقیقا این موضوع مشخص گردد. به عبارت دیگر مطلب نقل شده حتما باید اگر نقل قول مستقیم باشد (که معمولا چنین است) بین دو گیومه قرار گیرد و در پایان آن همانند منبع گذاری برای نویسنده اصلی کتاب میان دو پرانتز نام خانوادگی، سال نشر، شماره صفحه نوشته شود. ولی آنچه که در اینجا تفاوت دارد که باید مورد توجه  دقیق قرار گیرد این است که این منبع گذاری متعلق به نویسنده دوم (غیر از نویسنده اصلی کتاب) و سال نشر و شماره صفحه کتاب آن نویسنده دیگری است نه نویسنده اصلی کتاب مورد خلاصه شده می باشد.

موارد کلی مهم

1-       درج نکات اصلی: معمولا در خلاصه کتاب موارد مهم عبارتند از: نظر یا نظریه نویسنده درباره موضوعات مختلف، روش به کار گرفته شده، شیوه استدلال، مدلها، جدولها، دیاگرامها و امثالهم می باشد. لذا در هنگام خلاصه کردن باید توجه داشت اگر نویسنده مدل خاصی را ارائه کرده باشد باید آورده شود. یا اگر جدول مهمی که شامل اطلاعات اساسی درج شده، حتما آورده شود. در اینجا باید توجه کرد که این موارد نباید به گونه ای باشد که به حجم اصلی خلاصه که متعاقبا خواهد آمد لطمه اساسی وارد سازد.

2-       حجم خلاصه کتاب: معمولا خلاصه یک کتاب باید بین %10 تا 20% از کل متن یک کتاب را شامل باشد. اگر این حجم خیلی کمتر یا خیلی بیشتر گردد، دیگر نمی توان آن را خلاصه کتاب نامید. بدیهی است در صورتیکه برخی از مدلها و جداولها اهمیت داشته باشند می توان این حجم را کمی بیشتر در نظر گرفت ولی نباید متن نوشتاری از حجم مزبور فراتر رود.

3-       زیرعناوین: یکی از موارد مهم برای خلاصه کردن درج زیرعناوین برای هر مطلب کلی است. این زیرعناوین معمولا محور هر مطلب را مشخص می کنند. زیر عناوین مزبور باید به شکل بولد باشند و زیر آنها خط کشیده شود.

4-       درج مطالب موافق و مخالف: یکی از مسائل مهم در خلاصه کردن توجه به مطالب موافق و مخالف با دیدگاههای نویسنده است. در اینجا نیز باید موارد مطرح شده کاملا مشخص شوند که از کدام نویسنده یا نویسندگان می باشند. یعنی منبع گذاری شوند.

5-       تقسیم بندی های معنی دار: یکی از کارهای مهم در خلاصه برداری ایجاد تقسیم بندی های معنی دار در حین برداشت های مختلف برای خلاصه برداری است. این تقسیم بندی ها می توانند بسیار کارگشا باشند. مثلا برای تعریف یک مفهوم مانند «فرهنگ» می توان مکاتب، افراد و جوامع مختلفی را مشخص کرد. برای ساده نوشتن و خلاصه کردن مناسب باید این تقسیم بندی ها مورد دقت قرار گرفته و مثلا این مفهوم را از دیدگاه مکاتب، افراد و جوامع مطرح نمود.

6-       درج منابع پایانی: یکی از مهمترین اقداماتی که متاسفانه بیشتر افراد به آن توجه ندارند، درج منابع پایانی در متن خلاصه شده است. این منابع باید شامل کلیه منابعی باشد که در خلاصه آورده شده باشند.

دکتر حسن بشیر

عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

دانشگاه امام صادق (علیه السلام)

درد کنعانی یوسف

حسن بشیر 

سالها پیش وقتی که زمین بر من تنگ می شد به آسمان هجوم می بردم. اکنون نیز احساس می کنم که  بیش از گذشته زمین بر من تنگ شده است. آسمانی می خواهم که دهان باز کند و مرا از این همه تاریکی زمین برهاند. از همه جهانیان به "یوسف" می اندیشم. در او رگه هایی از دلتنگی مشترک می بینم. درد زندانی بودنش، نگرانی هایش، به چالش کشیدن هایش و امتحان هایی که به سختی کشید و صبورانه ایستادگی کرد.

به یوسفی می اندیشم که حُسن او بزرگترین امتحانش بود. روزی از حُسن صورت در زندان می افتد و روزی دیگر از حُسن سیرت به بهانه "کنعانی" بودن به چالش قدرتمندان کشیده می شود.

راستی این چه سری است که حُسن  و زیبایی همیشه به چالش کشیده می شود. یوسف که روزی زنان او را به علت  حُسن صورت در فشار می گذارند، روزی دیگر مردان حُسن سیرت و دانائی و آگاهی او را به چالش می کشند. زنان، او را می خواهند ولی در بند اسارت خود. مردان نیز او را در بند اسارتی دیگر می خواهند. بند زنان از جنس "شهوت" و بند مردان از جنس "هویت". هر دو در ساختار فرهنگی و اجتماعی زنان و کاهنان آن زمان از ماهیتی "شیطانی" بر می خیزد. آن شیطان چنگ در حُسن صورت انداخته و این شیطان در حُسن هویت دست افکنده و در صدد نابودی یوسف اند. یوسف در چنین برزخی، به آسمان می اندیشد و زمین را تنها قطعه ای از دلتنگی می بیند که باید با آن بسازد.

فلسطین نیز به جرم حُسن خویش می سوزد و در امتحانی بزرگ به سر می برد. غزه، تنها بخشی از این حُسن الهی است که تقدس و یگانگی و پاکی را بازنمایی می کند. غزه قطعه ای از این حُسن آسمانی است که اکنون اینچنین مورد هجوم طاغوتیان قرار گرفته است. غزه، نه تنها به خاطر حُسن مقاومت می سوزد، بلکه از حُسن هویت نیز در آتش و خون به سرد می برد. هویت غزه، هویت برتری نژادی نیست که طاغوتیان صهیونیست به آن می بالند. هویت غزه، هویت انسانهای مظلومی است که به دنبال زندگی شرافتمندانه و خالی از تبعیض است. زندگی مسلمانانی است که سرزمین آنها به یغما برده شده است. زندگی انسانهایی است که هویت آنها مورد هجوم تاریکی قرار گرفته تا ماهیت آسمانی آن را مخدوش کند. این یورش، یورش بر حُسن صورت وسیرت آنان است که اکنون این چنین ناجوانمردانه در صدد نابود کردن آن است.

این جنگ میان تاریکی و روشنی، "جنگ فرقان" است که سرانجام با پیروزی روشنی و حق بر تاریکی و باطل خاتمه می یابد. یوسف، در مبارزه صبورانه خود، روزی حُسن صورتش و روزی دیگر حُسن سیرت و آگاهی اش بزرگترین امتحانش بود. این مبارزه، از سویی بالندگی و بزرگی برای یوسف آورد و از سویی دیگر ذلت و خواری و حقارت برای دشمنانش به بار نشاند. غزه نیز، در تهاجمی که اکنون در همه صحنه های صورت و سیرت بر خود هموار می کند، در این جنگ فرقان پیروزمند نهائی است. آن پیروزی، درد کنعانی یوسف را با حکمرانی و بزرگی و سربلندی او جایگزین کرد. آن درد زمانی به پایان رسید که "هویت کنعانی" کمرنگ گردید و "هویت دانائی و ایمان" بر مفهوم "تبعیض نژادی" پیروز شد. این شکست، شکست یک جمع محدود در برابر یک نفر نیست. این شکست، شکست تاریکی در برابر هجوم روشنایی است. در غزه نیز، پیروزی نه تنها نصیب "انسان" در برابر "شیطان" خواهد شد، بلکه پیروزی "حق" بر "باطل" و سربلندی "حُسن صورت و سیرت" بر "زشتی ظاهر و باطن" تجلی خواهد یافت. "درد کنعانی یوسف" سرانجام با "حکمرانی و سربلندی" او به پایان می رسد و روزهای سخت غزه نیز سرانجام با پیروزی و سربلندی فسلطینیان و ذلت و خواری و شکست اشغالگران خاتمه خواهد یافت. و این وعده، وعده الهی است که هرگز به باطل نمی نشیند.

ارتباطات بین الملل و میان فرهنگی

درس چهارم، 1387

دکتر حسن بشیر

جریان بین المللی اخبار

منابع مطالعه

1- مولانا، حمید، اطلاعات و ارتباطات جهانی، ترجمه: اسد الله آزاد، محمد حسن زاده و مریم اخوتی، تهران: نشر کتابدار، 1384. (فصل سوم، اخبار و آرا: طراحی محیط نمادین جهان، صص 53 تا 81)

2- مولانا، حمید، جریان بین المللی اطلاعات: گزارش و تحلیل جهانی، ترجمه: یونس شکرخواه، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها، 1371. (فصل دوم: خبر و دیدگاهها، صص 35 تا 77)

3- کیونگ کیم و جورج بارنت، تحلیل شبکه ای جریان بین المللی خبری، ترجمه: حسن بشیر، انتشارات مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق (ع)، 1384.

                                                                                  •4- ژوزف استرابهار و دیگران، چه چیزی خبر را می سازد؟ (مقایسه اخبار سراسری تلویزیونی در هشت کشور جهان)، ترجمه: حسن بشیر، انتشارات مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق (ع)، 1385.

محورهای اساسی درس

                                                                                  •1- حوزه های مطالعاتی جریان خبری

                                                                                  •2- مسائل نوپدید در جریان خبری

                                                                                  •3- مشکلات تحقیقات جریان خبری

                                                                                  •4- دروازه بانی خبری

                                                                                  •5- پروسه تاریخی تحولات روابط بین المللی

                                                                                  •6- مطالعات جریان اخبار

                                                                                  •7- آژانس های خبری و تبادل اخبار

                                                                                  •8- عوامل تاثیرگذار بر محتوا و جریان خبری

                                                                                  •9- ضد جریان

حوزه های مطالعاتی جریان خبری

                                                                                  • وضعیت مطالعات جریان خبری در دهه 60 و دهه های بعدی قرن 20 و قرن 21.

                                                                                  •حوزه های عمده مطالعاتی: (3 حوزه)

                                                                                  •1- مطالعات تطبیقی

                                                                                  •2- منطقه ای  

                                                                                  •3- بین المللی  

مسائل نوپدید در جریان خبری

                                                                                  •سلطه کشورهای صنعتی

                                                                                  •نظم نوین جهانی اطلاعات و ارتباطات

مشکلات تحقیقات جریان خبری

                                                                                  • 3 مشکل عمده:

                                                                                  •اول: تعریف خبر  

                                                                                  •دوم : تعیین و اندازه گیری خبر   

                                                                                  •سوم : مسئله کمیت در برابر کیفیت  

                                                                                  •ابهامات موجود در تعریف خبر   

دروازه بانی خبری

                                                                                  •معنای مفهوم« دروازه بانی» (Gatekeepers)

                                                                                  •ابهامات در سنجش جریان خبر از منظر دروازه بانی:

                                                                                  •1- تعیین دروازه بانان

                                                                                  •2- ماهیت کانال خبری

                                                                                  •3- نقش دولت ها و سازمانها

انواع تحقیق در جریان بین المللی اخبار  

                                                                                  • 2 نوع:

                                                                                  •1- مطالعه محتوا

                                                                                  •2- مطالعه عوامل

1- مطالعات محتوای اخبار

                                                                                  •4 خط پژوهشی:

                                                                                  •1) مطالعه جریانهای خبری

                                                                                  •2) مطالعات سلطه- وابستگی خبری

                                                                                  •3) مطالعات کیفی خبری

                                                                                  •4) مطالعات میان کُنشی رویدادها

2- مطالعات مربوط به عوامل

                                                                                  •2 قلمرو پژوهشی:

                                                                                  •1) عوامل رسانه ای موثر

                                                                                  •2) عوامل ماورای رسانه ای موثر

پروسه تاریخی تحولات روابط بین المللی

                                                                                  •1- نظام چند حلقه ای غیر متمرکز

                                                                                  •2- نظام چند حلقه ای متحدالمرکز از اروپا

                                                                                  •3- نظام مرکز- پیرامون ازآمریکا

1- نظام هشت حلقه ای ارتباطات در جهان قرن سیزدهم

2- نظام جهانی تک قطبی به مرکزیت اروپا (قرون 14 و 15 میلادی)

3- نظام جهانی تک قطبی به مرکزیت ایالات متحده در قرن بیست

مطالعات جریان اخبار

3 جریان مهم:

1- مدل مرکز- پیرامونی

                                                                                  •2- جریان عمودی شمال به جنوب و فرضیه مکمل آن 

3- جریان مثلثی  

4- مدل مربعی

                                                                                  •5- جریان مدور

آژانس های خبری و تبادل اخبار

فرانسه: فرانس پرس(France press)

انگلیس: رویترز (Reuters )

                                                                                  •آمریکا: آسو شیتد پرس(Associated press )

                                                                                  •یونایتد پرس (United Press)

                                                                                  •خبرگزاری پنجم:

شوروی: خبرگزاری تاس

حوزه های پژوهش درباره خبرگزاریها

3 حوزه پژوهش:

1- خبرگزاری های جهانی  

2- خبرگزاری های ملی      

                                                                                  •3- خبر گزاری های منطقه ای

                                                                                  •نیوز پول و برون دهی و درون دهی خبری

                                                                                  •تفاوت برون و درون دهی خبری

                                                                                  •کشورهای غیر متعهد و نیوزپول (News Pool)

انواع مالکیت های ملی بر خبرگزاریها و مطبوعات تاثیرگذار بر نخبگان

                                                                                  •3 نوع مالکیت بر خبرگزاریهای ملی:

                                                                                  •1- مالکیت دولتی                  

                                                                                  •2- مالکیت تعاونی    

                                                                                  •3- مالکیت مختلط تجاری   

                                                                                  •مطبوعات تاثیرگذار بر نخبگان

                                                                                  •اکونومیست   (Economist)

                                                                                  •بیزنیس ویک  (Business Week)

                                                                                  •تایم (Time)

                                                                                  •فاینانشیال تایمز  (Financial Times)

                                                                                  •گاردین (Guardian)

نتایج بررسی ها و تحقیقات

                                                                                  •4 نتیجه مهم:

                                                                                  •1- جریان خبری از کشورهای توسعه یافته به در حال توسعه.

                                                                                  •2- تاثیر مجاورت بر جریان خبری

                                                                                  • 3- سهم بندی جریان خبری

                                                                                  •4- ارزیابی جریان افقی، عمودی و مدور

عوامل تاثیرگذار بر محتوا و جریان خبری

                                                                                  •4 عامل مهم:

                                                                                  •1- عوامل سیاسی

                                                                                  •2- عوامل اجتماعی-فرهنگی

                                                                                  •3- عوامل تکنولوژیکی

                                                                                  •4- عوامل برون رسانه ای

                                                                                  • ضدجریان

Contraflows in Global Communication

•          جهانی شدن (Globalization)

•          تعدد کانالهای خبری

•          جابجائی انسان (توریسم)

•           تغییر جریانهای خبری

•          کانالهای:‌ ‌الجزیره، المنار، Press TV، و غیره

•          روزنامه ها: روزنامه های فراملی

•          اینترنت

•          بالی وود در مقابل هالیوود.

                       رییس دانشکده‌ی ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع):

نوسان بسیاری در پروسه‌ی اعتمادسازی میان رسانه‌ها و مدیران کشور وجود دارد. سرویس: رسانه

1387/08/07

10-28-2008

خبرگزاری دانشجویان ایران - تهران

شاید بتوان گفت نوسان بیش از حدی در پروسه‌ی اعتمادسازی میان رسانه‌ها و مدیران کشور وجود دارد که این امر نیز خود نوعی از عوارض منفی رسانه‌یی است و در هر جامعه‌ای امکان بروز دارد؛ اما فراموش نکنیم نقش مدیران و رسانه‌ها در اعتمادسازی، یک حرکت تعاملی است که از دیدگاه این دو بخش‌ نسبت به یکدیگر ناشی می‌شود.

حسن بشیر - رییس دانشکده‌ی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع) - در گفت‌وگو با خبرنگار رسانه‌ی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، با بیان این مطلب اظهار کرد: اصولا اعتمادسازی حرکتی دو سویه است که در بسیاری از بخش‌های حیات اجتماعی و از جمله میان مدیران کشور و رسانه‌ها حائز اهمیت است. گرچه این حرکت روانی نوعی از برقراری اطمینان، و کاهش اضطراب از یکدیگر را میان این دو بخش اجتماعی ایجاد می کند، اما از طرفی باید توجه داشت این اطمینان، با چه شیوه‌ای و در چه حوزه‌ای از ارتباطات میان آن‌ها باید برقرار شود.

مصاحبه من با ایسنا درباره کنفرانس مسقط

خبرگزاری دانشجویان ایران - تهران

سرویس: رسانه

این مطلب که وسایل ارتباط‌ جمعی زمانی می‌توانند در توسعه‌ی کشور تاثیر مثبت داشته باشند که بر پایه‌ی منافع ملی استوار باشند و هم‌چنین آموزش، کلید تحول اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است؛ بنابراین موسسات عالی آموزشی و رسانه‌ها در این‌باره باید نقش اساسی در جامعه داشته باشند، ازجمله بندهای مورد تاکید در بیانیه‌ی نهایی کنفرانس "جهانی شدن و رسانه‌ها در خاورمیانه" بود.

دکتر حسن بشیر - رییس دانشکده‌ی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع) - در گفت‌وگو با خبرنگار رسانه‌ی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، با بیان این مطلب اظهار کرد: کنفرانس "جهانی شدن و رسانه‌ها در خاورمیانه" توسط انجمن بین‌المللی ارتباطات جهانی (Global Communication Association) به ریاست دکتر یحیی کمالی‌پور - رییس دپارتمان ارتباطات دانشگاه پوردو (آمریکا) و سردبیر فصلنامه‌ی جهانی رسانه و با همکاری دانشگاه سلطان قابوس، دانشکده‌های البیان و مأذون در مسقط و هم‌چنین دانشگاه پوردو آمریکا برگزار شد.

به گفته‌ی او هم‌چنین تاثیر فن‌آوری‌های ارتباطی جدید بر فرهنگ و هویت ملی در خاورمیانه، جوانان و رسانه‌ها در منطقه‌ی خاورمیانه، نقش رسانه‌های جمعی در روابط بین‌المللی، تاثیر برنامه‌های منفی رسانه‌ها بر مسلمانان منطقه‌ی خاورمیانه، بررسی جهانی‌سازی، رسانه، تنوع فرهنگی و مذهبی در خاورمیانه، بررسی و مطالعه‌ی نظریات مختلف ارتباطات جمعی در خاورمیانه، نقش رسانه‌ها در زمان جنگ و بحران‌های منطقه‌یی و بین المللی و بررسی و مطالعه‌ی الگوهای جدید در زمینه‌ی آموزش رسانه‌یی محورهای این کنفرانس جهت ارایه‌ی مقالات بودند

یادداشت های سفر مسقط

از 28/7/1387 لغایت 1/8/1387

(بخش اول)

مقدمه:

نوشتن یادداشت های روزانه و به عبارت دیگر خاطرات، کار مخاطره آمیزی است. خطر اینگونه نوشته ها از آنجا ناشی می شود که معمولا نوعی از برداشت های نسبتا عجولانه است و این در کار علمی یک ضعف آگاهانه است. ولی خوبی این نوشته ها از جهت دیگر این است که بسیار معصومانه، بدون پیش داوریهای مثبت و منفی قبلی و معمولا برداشت های نسبتا بی طرفانه است. بعبارت دیگر، به علت حاکمیت عنصر زمان بر این گونه نوشته ها که باید به سرعت نوشته شوند و همانند یک دوربین عکاسی لحظه ها را شکار کنند، بیش از آنکه به فکر چگونگی بازنمائی و بازسازی واقعیت بیفتند در جهت به تصویر کشیدن همان واقعیت بدون دخالت هویت های تعیین کننده دیگر، انجام می گیرند.

سفر به مسقط بر مبنای تایید شورای گروه ارتباطات و فرهنگ دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع) و تایید شورای پژوهشی دانشگاه برای شرکت در کنفرانس "جهانی شدن و رسانه ها در خاورمیانه" شکل گرفت. برای این کنفرانس مقاله ای تحت عنوان "نقش مطبوعات در بازسازی اندیشه سیاسی در ایران: نمونه روزنامه قانون در عصر قاجاریه" تهیه کرده بودم. اینکه چرا علیرغم اینکه موضوع کنفرانس به عصر حاضر مرتبط است، موضوعی را از دل تاریخ گرفته بودم، به اختصار می توانم بگویم که به چندین علت است که تنها به برخی  از آنها اشاره می کنم.

مطبوعات در آغاز قرن نوزدهم میلادی یعنی در عصر قاجاریه، به عنوان نمادی از رسانه های نوین، بیشترین تاثیر را بر مدرنیته و تحولات سیاسی و اجتماعی ایران داشتند. این حرکت هیچگاه متوقف نشد. یکی از مسائل مهم در مطالعات اجتماعی که منجر به انحراف تحلیلهای اینگونه مطالعات می شود، حرکت تفکیکی یا تجزیه ای است که گاهی در این مطالعات رخ می دهد. جداسازی تاریخی، تنها جداسازی زمانی نیست. جداسازی مفهوم حرکت اجتماعی از جامعه و تکه تکه کردن آن است. جزیره ای نگاه کردن به تحولات اجتماعی، یکی از آفات مهم مطالعات اجتماعی در ایران است. شاید به توان گفت که نوعی از نگاه شرقی در این زمینه، که با نگاه غربی تباین دارد، بر اینگونه مطالعات سایه افکنده است. بنابراین، تاثیر مطبوعات ایرانی فقط مرتبط به قرن نوزدهم میلادی نبوده و آنچه که در آن زمان مطرح گردیده است، تا اندازه زیادی هنوز مجموعه ای از مطالبات مهم رسانه ای ما در عصر جهانی شدن است. هنوز حاکمیت قانون، نظم اجتماعی، هویت اسلامی و ایرانی، نقش مردم در انتخابات و بسیاری از مفاهیم سیاسی و اجتماعی، مباحث مهم روزانه ما را تشکیل می دهند. طبیعی است که زبان طرح این مسائل تا اندازه ای متفاوت شده است اما جهت گیریها همچنان دست نخورده باقی مانده اند. اینجاست که می توان تاریخ را نه به عنوان قطعه قطعه زمانی، بلکه یک جریان مداوم دید و بهمین لحاظ است که آنچه که در گذشته بوده است، می تواند مساله روز نیز باشد، چه قرن نوزدهم و چه قرن بیست و یکم. عصر جهانی شدن، عصر برجسته سازی هویت های فراموش شده تاریخی و ایجاد ارتباط دائم میان گذشته، حال و آینده است که در عنصر ارتباطات گسترده در طول زمان، مکان و مهمتر از همه در ادغام زمان و مکان نه در حال کنونی بلکه در همه زمانهای گذشته و حتی آینده تا انجائی که عقل و اندیشه ما کشش آنرا داشته باشد که آینده را چگونه می توانیم ببینیم، نهفته است.

یکی از مسائل دیگری که برای من مطرح بود، تبیین تحول اساسی نگاه ایرانی به مسائلی است که گفته شد. مدرنیته غربی، محصول ارتباط ایران با غرب از طریق مطبوعات در قرن نوزدهم بوده است. این نگاه با انقلاب اسلامی، تفاوت اساسی یافت. اکنون مدرنیته یا به عبارت دقیقتر تحول سیاسی- اجتماعی بومی بر مبنای هویت اسلامی و ایرانی در حال شکل گیری است. شاید مسائل اصلی اجتماعی و سیاسی همانهائی هستند که در طول تاریخ با ما دست و پنجه نرم می کنند، یا ما با آنها، اما اساسی ترین موضوع این است که ما قبلا با عینک غربی به این مسائل نگاه می کردیم و اکنون می خواهیم با عینک اسلامی و ایرانی خودمان مورد معاینه مجدد قرار دهیم. حرکت بسیار مهم و در خور اهمیتی است. شاید برخی این تحول را نمی بینند. یا آنرا یک تغییر نه چندان مهم یا عمیق تلقی می کنند. اما بنظر می رسد که این حرکت یک حرکت جهشی و یک تحول اساسی در اندیشه اجتماعی و سیاسی بویژه علمی ما می باشد. این تحول، گر چه شاید تا کنون، نتایج خود را نشان نداده، که به لحاظ زمانی طبیعی است، اما می تواند راه حرکت و مسیر تفکر را تبیین و روشن کند. و این خود کار سترگ و بزرگی است که برکات و دست آوردهای آن مرهون معمار بزرگ انقلاب اسلامی امام خمینی (ره) است که با روح بزرگ و اندیشه عمیق زمینه بالندگی و رشد را در جامعه ما فراهم ساخت.

در این یادداشت ها، تلاش خواهم کرد که به اختصار مواردی را که از آنها غفلت نکرده ام و تا اندازه ای به خاطر مانده اند، همچون یک مشاهده گر مشارکت کننده، به رشته تحریر در آورم. امیدوارم که این نوشته ها برای آنانکه می خواهند بدانند و آگاه باشند، مورد استفاده قرار گیرند.

و السلام

حسن بشیر

مسقط- عمان

یکشنبه 28/7/1387 (19/10/2008)